Hiến tạng là hành động tự nguyện trao tặng một hoặc nhiều bộ phận cơ thể để hỗ trợ điều trị cho những bệnh nhân cần ghép tạng. Đây là nghĩa cử nhân đạo mang ý nghĩa đặc biệt trong y học, bởi một người hiến tạng có thể mang lại cơ hội sống cho nhiều bệnh nhân mắc bệnh hiểm nghèo.
Tuy nhiên, không phải ai cũng hiểu rõ điều kiện, thủ tục đăng ký và những quyền lợi liên quan đến việc hiến tạng tại Việt Nam. Hãy cùng Tạp Chí Sức Khỏe tìm hiểu chi tiết qua bài viết dưới đây.
Hiến tạng là gì?
Hiến tạng là gì? Đây là việc một cá nhân tự nguyện hiến tặng bộ phận cơ thể của mình khi còn sống hoặc sau khi qua đời nhằm phục vụ mục đích chữa bệnh, đặc biệt là ghép tạng cho người bị suy giảm chức năng cơ quan nghiêm trọng.
Những bệnh nhân suy thận giai đoạn cuối, suy gan nặng hoặc suy tim không hồi phục có thể cần ghép tạng để duy trì sự sống. Nguồn tạng hiến phù hợp giúp họ có thêm cơ hội tiếp cận phương pháp điều trị này.
Tại Việt Nam, hoạt động hiến và ghép mô, bộ phận cơ thể được điều chỉnh bởi Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác năm 2006 cùng các văn bản hướng dẫn liên quan. Một nguyên tắc quan trọng là hoạt động hiến tạng phải dựa trên sự tự nguyện, phục vụ mục đích nhân đạo và tuyệt đối không nhằm mục đích thương mại.
Những bộ phận nào trên cơ thể có thể hiến tặng?
Khả năng hiến tặng phụ thuộc vào tình trạng sức khỏe, thời điểm hiến và đánh giá chuyên môn của cơ sở y tế. Các bộ phận có thể được hiến khi còn sống và sau khi chết não có sự khác biệt đáng kể.
Hiến tạng khi còn sống
Hiến tạng khi còn sống thường được thực hiện đối với những cơ quan mà người hiến vẫn có thể duy trì hoạt động sống sau khi cho đi một phần hoặc một bộ phận. Phổ biến nhất là:
- Thận: Người khỏe mạnh có thể hiến một quả thận nếu đáp ứng các tiêu chuẩn y khoa. Quả thận còn lại sẽ đảm nhiệm chức năng lọc máu nhưng người hiến vẫn cần theo dõi sức khỏe lâu dài.
- Gan: Có khả năng tái tạo mô, vì vậy người hiến có thể cho một phần gan trong điều kiện được đánh giá và phẫu thuật tại cơ sở chuyên khoa.
- Một số mô khác: Tùy trường hợp, người hiến có thể hiến một số loại mô hoặc tế bào theo quy định chuyên môn.
Việc hiến tạng khi còn sống đòi hỏi quá trình kiểm tra nghiêm ngặt nhằm hạn chế nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe của người hiến.
Hiến tạng sau khi chết não
Hiến tạng sau khi chết não có thể cung cấp nguồn tạng cho nhiều bệnh nhân khác nhau. Các cơ quan có thể được xem xét lấy để ghép bao gồm tim, gan, thận, phổi và tụy.
Ngoài nội tạng, một số mô như giác mạc, da, xương, gân và mạch máu cũng có khả năng được hiến tặng nếu đáp ứng điều kiện bảo quản, lấy và ghép. Tuy nhiên, không phải mọi cơ quan đều đủ điều kiện sử dụng. Bác sĩ phải đánh giá chức năng tạng, nguy cơ lây truyền bệnh và khả năng tương thích với người nhận trước khi quyết định.
Điều kiện hiến tạng theo quy định tại Việt Nam
Theo Điều 5 Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác năm 2006, người muốn đăng ký hiến mô, bộ phận cơ thể cần đáp ứng hai điều kiện pháp lý cơ bản:
- Từ đủ 18 tuổi trở lên.
- Có đầy đủ năng lực hành vi dân sự.
Bên cạnh đó, điều kiện hiến tạng còn liên quan đến sức khỏe, khả năng tương thích và tính tự nguyện của người hiến. Người có nguyện vọng hiến tạng khi còn sống phải trải qua quá trình khám và đánh giá chuyên sâu trước khi được chấp thuận.
Đối với người đăng ký hiến tạng sau khi chết, tuổi cao hoặc có bệnh lý không đồng nghĩa với việc chắc chắn không thể hiến. Khả năng sử dụng từng mô, tạng sẽ được bác sĩ xác định khi có tình huống hiến tặng thực tế.
Lưu ý: Tính đến tháng 10/2026, đề xuất thay đổi quy định về độ tuổi hiến mô, tạng đang được xem xét trong dự thảo luật sửa đổi. Những đề xuất này chưa nên được hiểu là quy định đã có hiệu lực.
Hướng dẫn đăng ký hiến tạng tại Việt Nam
Người có nguyện vọng đăng ký hiến tạng sau khi qua đời có thể thực hiện thông qua Trung tâm Điều phối Quốc gia về ghép bộ phận cơ thể người hoặc cơ sở y tế có chức năng tiếp nhận.
Đăng ký hiến tạng trực tuyến
Hiện nay, người dân có thể truy cập cổng đăng ký của Trung tâm Điều phối Quốc gia tại địa chỉ: https://dangky.vnhot.vn
Các bước cơ bản gồm:
- Truy cập website và chọn chức năng đăng ký hiến mô, tạng.
- Điền thông tin cá nhân như họ tên, ngày sinh, số căn cước hoặc hộ chiếu và thông tin liên hệ.
- Hoàn thành biểu mẫu đăng ký theo hướng dẫn.
- Lựa chọn hình thức nhận thẻ đăng ký phù hợp với chức năng của hệ thống.
- Lưu giữ thông tin đăng ký và trao đổi nguyện vọng với người thân.
Người đăng ký cần kiểm tra trạng thái hồ sơ và thực hiện các bước xác nhận cần thiết theo hướng dẫn của cơ quan tiếp nhận.
Đăng ký trực tiếp tại cơ sở y tế
Nếu không thuận tiện sử dụng internet, người dân có thể liên hệ Trung tâm Điều phối Quốc gia về ghép bộ phận cơ thể người hoặc cơ sở y tế gần nhất để được hướng dẫn. Nhân viên y tế sẽ tư vấn về điều kiện, quyền lợi và thủ tục liên quan trước khi hoàn tất hồ sơ.
Việc đăng ký thể hiện nguyện vọng cá nhân, không đồng nghĩa với việc cơ sở y tế có thể tự động lấy tạng trong mọi trường hợp. Hoạt động lấy tạng phải tuân thủ đầy đủ điều kiện pháp luật và quy trình chuyên môn.
Người hiến tạng được hưởng những quyền lợi gì?
Quyền lợi khi hiến tạng đã được quy định trong pháp luật nhằm bảo vệ sức khỏe và ghi nhận đóng góp của người hiến. Đối với người hiến bộ phận cơ thể khi còn sống, các quyền lợi chính bao gồm:
- Được chăm sóc và phục hồi sức khỏe miễn phí ngay sau khi hiến tại cơ sở y tế.
- Được khám sức khỏe định kỳ miễn phí theo chế độ quy định.
- Được cấp thẻ bảo hiểm y tế miễn phí.
- Được ưu tiên ghép mô, bộ phận cơ thể khi có chỉ định ghép phù hợp.
- Được ghi nhận, tôn vinh theo các quy định hiện hành.
Đối với trường hợp hiến bộ phận cơ thể sau khi chết, thân nhân có thể được hưởng các chính sách hỗ trợ tang lễ, mai táng khi đáp ứng điều kiện theo quy định. Cần phân biệt rõ các chính sách hỗ trợ này với việc mua bán nội tạng. Pháp luật Việt Nam nghiêm cấm hành vi mua bán và môi giới mô, bộ phận cơ thể người vì mục đích thương mại.
Hiến nội tạng có nguy hiểm không?
Một trong những băn khoăn phổ biến là hiến nội tạng có nguy hiểm không, đặc biệt đối với người dự định hiến thận hoặc một phần gan khi còn sống. Trên thực tế, phẫu thuật hiến tạng vẫn tồn tại những rủi ro nhất định như chảy máu, nhiễm trùng, biến chứng gây mê và thay đổi chức năng cơ quan sau phẫu thuật.
Mức độ rủi ro phụ thuộc vào bộ phận được hiến, tình trạng sức khỏe ban đầu và phương pháp phẫu thuật. Người hiến thận cần được theo dõi chức năng thận lâu dài, trong khi người hiến một phần gan cần thời gian hồi phục và đánh giá chức năng gan sau mổ.
Trước khi hiến, bác sĩ sẽ thực hiện các xét nghiệm cần thiết để đánh giá sức khỏe tổng thể. Những chỉ số cơ thể thường gặp như BMI, đôi khi bị viết nhầm thành chỉ số BRM, chỉ có giá trị tham khảo trong đánh giá thể trạng và không thể thay thế các xét nghiệm chuyên sâu.
Vì vậy, người dự định hiến tạng khi còn sống cần được tư vấn đầy đủ về lợi ích, nguy cơ trước mắt và những ảnh hưởng có thể xuất hiện trong tương lai.
Vì sao đăng ký hiến tạng chưa chắc đã hiến được tạng?
Đây là vấn đề ít được chú ý khi tìm hiểu về hoạt động hiến tặng nội tạng. Không phải cứ đăng ký hiến tạng là sau khi qua đời, các cơ quan đều có thể được lấy để ghép. Việc hiến tặng còn phụ thuộc vào hoàn cảnh tử vong, tình trạng cơ quan, thời gian tiếp nhận và điều kiện bảo quản.
Chẳng hạn, đối với nguồn tạng từ người chết não, bệnh nhân cần được xác định chết não theo đúng quy trình pháp lý và chuyên môn. Một số cơ quan cũng cần được duy trì chức năng trong khoảng thời gian nhất định trước khi lấy và vận chuyển đến nơi ghép.
Ngoài ra, tạng hiến phải tương thích với người nhận về những yếu tố y khoa quan trọng. Trường hợp không đáp ứng yêu cầu, bác sĩ có thể không sử dụng cơ quan đó dù người hiến đã đăng ký trước đó. Điều này lý giải vì sao số lượng người đăng ký hiến tạng và số ca ghép tạng thực tế có thể chênh lệch rất lớn.
Những câu hỏi thường gặp về hiến tạng
Đăng ký hiến tạng rồi có được hủy không?
Có. Người đã đăng ký hiến mô, bộ phận cơ thể sau khi chết có quyền thay đổi hoặc hủy bỏ nguyện vọng theo quy định. Người đăng ký nên liên hệ đơn vị tiếp nhận để thực hiện thủ tục cập nhật phù hợp.
Gia đình không đồng ý thì có hiến tạng được không?
Pháp luật hiện hành không yêu cầu người trưởng thành có đầy đủ năng lực hành vi dân sự phải được cha mẹ đồng ý mới có thể đăng ký hiến tạng. Tuy nhiên, sự phối hợp của gia đình có ý nghĩa quan trọng khi thực hiện nguyện vọng hiến tặng sau khi qua đời.
Hiến tạng có ảnh hưởng đến việc tổ chức tang lễ không?
Quá trình lấy tạng được thực hiện tại cơ sở y tế đủ điều kiện, tuân thủ quy trình chuyên môn và bảo đảm sự tôn trọng đối với người đã mất. Sau khi hoàn tất, thi hài được bàn giao theo quy định để gia đình thực hiện tang lễ.
Người mắc bệnh có thể đăng ký hiến tạng không?
Người mắc bệnh vẫn có thể bày tỏ nguyện vọng đăng ký. Tuy nhiên, việc có đủ điều kiện hiến tặng hay không phải dựa trên đánh giá của bác sĩ, bao gồm nguy cơ lây nhiễm, bệnh lý nền và chất lượng từng cơ quan.
Kết luận
Hiến tạng là quyết định mang ý nghĩa nhân đạo sâu sắc, góp phần tạo thêm cơ hội điều trị cho những bệnh nhân đang chờ ghép tạng. Người có nguyện vọng hiến cần tìm hiểu kỹ các điều kiện pháp lý, quy trình đăng ký và những ảnh hưởng sức khỏe liên quan, đặc biệt khi hiến tạng lúc còn sống. Trao đổi trước với gia đình và tham khảo tư vấn tại cơ sở y tế có chuyên môn sẽ giúp quá trình đăng ký, thực hiện nguyện vọng hiến tặng được thuận lợi hơn.